mulj.net

crnogorski muzički portal

Wed12132017

Last updateWed, 13 Dec 2017 6pm

Meksikanac - Andrija Maurović & Jack London (2.dio)

maurovic180117
Maurović je kao mlad iskusio život na brodu i te pomorske pustolovine su u njemu probudile ljubav prema prozi velikog pustolova Londona.

Iz te pasije je nastao i strip Meksikanac. Prvo pojavljivanje ovog stripa se desilo između 5. februara i 25. jula 1951. godine, u časopisu Horizont koji je izlazio petnaestodnevno. Na prvoj tabli stripa su uglavnom kvadrati koji oslikavaju razgovor članova Hunte sa prispjelim Felipe Riverom. Te vinjete su uvijek sa različitom perspektivom, nijhov rakurs i orijentacija su uvijek drugačiji. Dva momenta koji ne prikazuju razgovor su: četvrti kvadrat u kom je bliski-krupni plan glavnog protagnosiste i deveti frejm gdje je on „uhvaćen" u srednji plan dok riba pod. Početne scene druge table opet protiču u prikazivanju razgovora gdje se crtač poigrava sijenkom i manjom izmjenom planova, ali ovdje i manifestuje majstorstvo u prikazivanju dubine kadra. Ekspresivni intermeco od tri vinjete u kom su prikazani redom-eksplozije i bjekstvo, momenat pred strijeljanje i ubistvo nožem, uzburkava kakvu-takvu mirnoću i postojanost ove stranice. Poslednji red kvadrata vraće mir u vizuelnom smislu. Sledeća tabla potvrđuje Maurovićev mizanscenski dar. Gužvu glava i šešira, likova sa ekspresivnim izrazom ili zaklonjenim licem, prikazuje sa posebnim šarmom. Dalji prikaz razgovora priziva i sjećanje u jednom razuđenom frejmu, da bi se jedan od ključnih momenata za radnju zbio u poslednjem momentu ove table koji nedvojbeno asocira prelomne scene kaubojskih filmova. To je onaj momenat kad mladi Rivera izgovori: „Naručite puške. Ja sada idem." Četvrta i šesta tabla su bliske ritmom i ekspresijom, u njima nema radikalnih promjena u planovima iako ih podrazumijevano obilježava turbulencija rakursa. Petu tablu je označila legenda o Meksikancu, odnosno priča o njegovoj naravi i sjećanje na prvu borbu koje najavljuje uzbudljiv prikaz nadolazećeg boks-meča. Sedmu stranicu obilježava slikovita žučna rasprava oslikana gestualnom hitrinom. Upečatljiv je i total (jedini kvadrat različit veličinom-duplo veći) sale gdje je prikazan Meksikanac usamljen u ringu, kao u carstvu samoće, dok je publika svuda okolo. Zatim se plan dva puta približno njegovom licu i preveo čitaoca u narednu tablu u kojoj najavljuje smjenjivanje scena iz ringa i iz gledališta. Ovdje su dominantna dva kontrasta. Prvi se odnosi na prikaz razularenog i dominantno gestualnog lica s jedne i smirenog sa druge strane, dok drugi očituje anatomska razlika između tijela dva boksera. Takođe, prikaz strujanja palice koja ide ka gongu i lica iza kruga koji proizvodi zvuk za početak predstavlja mizanscenski zanimljiv kvadrat. Sledeća stranica obiluje scenama grčevite borbe i prštećih udaraca. Kombinujući dva momenta u kojima je dominantna publika sa scenama šaketanja i klinča, te nokauta i pada i infiltriranjem kvadrata u kom je Deni prikazan nasmijan iz donjeg rakursa postiže se efekat njegove superiornosti i nepobjedivosti bez obrzira na prethodni pad u ringu. Tabla broj deset šeta percipijenta iz gledališta u ring i nazad. Smjenjuju se sekvence snažnih udaraca, Riverinog klečanja u očaju i bogati kvadrati puni lica sa naglašenim grimasama. Posebno su interesantni djelovi gdje konopi kojima je ograđeno borilište presjecaju uokvireni prostor. Naredni niz kvadrata donosi rasplet borbe koji protiče u obilju razmjene udaraca i intenzivnijem motrenju na boksere. Uz nagovještaj prevare iz publike, Rivera svog protivnika šalje na pod, a preplašeni sudija u bunilu ide po savjet. Poslednju stranicu čine dva reda od po tri kvadrata. Gornji oslikava situaciju neposredno po završetku meča, a donji svodi priču na onaj etički ishod dopadljiv i Mauroviću i Londonu-mladi Meksikanac donosi zaradu u prostorije Hunte uz riječi: „Evo-novci su tu! Kupite puške i Revolucija može početi."
Dakle, Maurović svojim vještim stripovskim jezikom i rediteljskim kadriranjem transponuje priču Džeka Londona u drugačiju formu. Ta likovnost odiše ingenioznošću. Londonovu storiju, smještenu u vrijeme političkih previranja u Meksiku i stvorenu tim spajanjem realnog konteksta i izmaštanih zbivanja, Maurović posmatra kao inspirativnu matricu i oslikava je realistično, vješto baratajući elementima likovnosti. Svodeći priču o ovom stripu dolazimo do zaključka da je crtačkim sredstvima diktiranim od strane najvećeg jugoslovenskog strip-vizualiste stvoreno specifično djelo. Ono je bilo bljesak u njegovom stvaralaštvu koje je bogato briljantnim radovima. Meksikanac, kao priča funkcioniše na nivou pseudoistorijskog avanturističkog teksta koji u ovom slučaju postaje podtekst, odnosno scenario za strip koji je, ispostaviće se, ostao zabilježen i upamćen kao vrhunski domet. Stoga o proizvodu kopče između Londonove pripovjedačke sposobnosti i Maurovićevog crtačkog dara podstaknutog tim čitalačkim nadahnućem valja govoriti u superlativu i treba istaći njegovu specifičnost. Senzibilitetom i temperamentom izuzetno povezani, a oba podazumijevano veliki stvaraoci (svaki u svojoj oblasti) London i Maurović ovdje dolaze u zajednički kontekst. Tu se stilovi dvije gigantske stvaralačke figure dopunjuju i oplemenjuju. Vještina pripovjedanja prvog je upotpunjena, oplemenjena i obogaćena analitičnim i veličanstvenim stilom drugog. Ekspresivni naboj je vidljiv kod obojice. Pisac cijelu pripovijest realizuje brzo i tačno ostavlja toliko prostora u koji (za Londona potpuno neplanirano) može uskočiti crtač i dati cijeloj priči novu dimenziju. Te dvije jake individue kao da su bile predodređene da „sarađuju". Vrijeme i prostor u kom su živjeli su činili da se ne druže direktno u stvaralačkom postupku, ali je Maurović volio da čita Londonova djela, a onda i da crta „po njegovim riječima". U tom crtačkom zanosu, podstaknut literaturom književnika avanturističkog duha, nastao je slikovni Meksikanac. Tako su iz pasije prema nekoj temi nastajala djela ovog crtača koji je ispisao prve stranice istorije autorskog stripa na ovim prostorima. Uz to, on svoje radove nije potpisivao. „Mauroviću potpis nije bio potreban. Sậm crtež je bio njegov potpis!"

Luka Rakojević
PRVI DIO

Morrissey